ช่องทางที่ทำให้ตัวตนถูกรู้ ไม่ได้มีมากอย่างที่คนกลัวกันแบบลอยๆ ในความเป็นจริงมีราว 3 ทาง คือ ใบแจ้งภาษีผู้พำนัก รูปที่ร้านลงไว้ และโซเชียลมีเดีย และทุกทางมีวิธีที่ชัดเจนที่ปิดได้ตั้งแต่ตอนสมัคร
พูดอีกแบบคือ การปล่อยทั้ง 3 ทางไว้แล้วภาวนาว่าอย่าให้ใครรู้ คือสิ่งที่อันตรายที่สุด บทความนี้สรุปแต่ละช่องทางและวิธีรับมือ พร้อมกฎหมายและคำแนะนำของหน่วยงานท้องถิ่นที่เป็นหลักฐาน
สรุปก่อน
- ภาษีผู้พำนัก ให้เลือก 「自分で納付」 (ชำระเอง) ในแบบแสดงรายการภาษีหน้าที่สอง (第二表) ถ้าเว้นว่างจะถือว่าไม่ได้เลือก
- แต่ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2026 (令和8年度) ถ้าค่าตอบแทนเป็น เงินเดือน วิธีนี้ใช้ไม่ได้แล้ว
- เรื่องรูป ให้ยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนสมัครว่าจะลงที่ไหนและลบเมื่อไร
- รูปที่ยังค้างอยู่หลังลาออก เรียกร้องให้ลบได้ตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล
ช่องทางที่ 1: ใบแจ้งภาษีผู้พำนัก
เป็นช่องทางที่พบบ่อยที่สุด ภาษีผู้พำนัก (住民税) ของพนักงานบริษัทโดยหลักจะหักจากเงินเดือนงานหลัก เรียกว่า 特別徴収 ถ้าภาษีส่วนของงานเสริมผ่านช่องทางเดียวกัน ภาษีจะสูงผิดปกติเมื่อเทียบกับเงินเดือน และฝ่ายบัญชีอาจสังเกตเห็น
วิธีรับมือ: เลือก ชำระเอง ในแบบแสดงรายการภาษีหน้าที่สอง
ในช่อง 「住民税に関する事項」 (เรื่องเกี่ยวกับภาษีผู้อยู่อาศัย) ของแบบแสดงรายการภาษีหน้าที่สอง (第二表) คุณเลือกวิธีเก็บภาษีผู้อยู่อาศัยสำหรับรายได้อื่นนอกจากเงินเดือนและบำนาญสาธารณะเป็น 「自分で納付」 (ชำระเอง เรียกว่า 普通徴収) ได้ หากเว้นว่างไว้ ภาษีผู้อยู่อาศัยของรายได้ที่ไม่ใช่เงินเดือนก็จะถูกเก็บแบบ 特別徴収 (หักจากเงินเดือน) ด้วย
ถ้าช่องนี้ว่าง จะเป็น 特別徴収 ไม่ได้ถือว่า ไม่ได้เลือก แต่ถือว่า เลือก 特別徴収 ตอนทำแบบแสดงรายการ ให้ตรวจช่องนี้เป็นอย่างสุดท้ายทุกครั้ง
แหล่งที่มา: 中野区 給与や所得が複数ある場合の住民税の徴収方法 (เขตนากาโนะ: วิธีเก็บภาษีผู้อยู่อาศัยเมื่อมีเงินเดือนหรือรายได้หลายแหล่ง) ↗ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2026 มีกรณีที่วิธีนี้ใช้ไม่ได้
สำหรับภาษีผู้อยู่อาศัยตั้งแต่ปีงบประมาณ 2026 (令和8年度) เป็นต้นไป แม้จะเลือก 「自分で納付」 (ชำระเอง) ภาษีผู้อยู่อาศัยที่เกิดจากเงินเดือนจะถูกเก็บแบบ 特別徴収 (หักจากเงินเดือน) ทั้งหมด ส่วนภาษีตามเงินได้ (所得割額) ที่เกิดจากรายได้อื่นนอกจากเงินเดือน ยังคงชำระเองแบบ 普通徴収 ได้ กล่าวคือ ถ้างานเสริมจ่ายให้คุณในรูปเงินเดือน วิธีนี้จะป้องกันไม่ให้เรื่องไปถึงที่ทำงานหลักไม่ได้อีกต่อไป
กล่าวคือ ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับว่าค่าตอบแทนของเรา จ่ายในรูปเงินเดือน หรือเป็นค่าจ้างตามสัญญาจ้างทำของ เป็นหนึ่งในเรื่องที่ต้องตรวจสอบตอนทำสัญญา วิธีตรวจสอบเขียนไว้ในหัวข้อรูปแบบสัญญาของ คู่มือสำหรับคนทำงาน
ไม่ยื่นภาษีไม่ได้แปลว่าปลอดภัย
กฎ 200,000 เยนใช้กับภาษีเงินได้เท่านั้น ภาษีผู้อยู่อาศัย (住民税 ภาษีท้องถิ่นที่จ่ายให้เมืองและจังหวัดที่อาศัยอยู่) ไม่มีข้อยกเว้นนี้ หน่วยงานท้องถิ่นแจ้งว่า ผู้มีเงินเดือนที่มีรายได้อื่นนอกจากเงินเดือนไม่เกิน 200,000 เยน และไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้ ก็ยังต้องยื่นแบบภาษีท้องถิ่น (市県民税の申告)
ถ้าไม่ยื่นแล้วถูกตรวจพบภายหลัง จะต้องเสียภาษีเพิ่มและเงินเพิ่มจากการชำระล่าช้า และการตรวจสอบเองก็อาจทำให้ตัวตนถูกเปิดเผย ยื่นแล้วเลือกวิธีเก็บภาษีจึงปลอดภัยกว่าในท้ายที่สุด รายละเอียดอยู่ใน วิธียื่นภาษี
แหล่งที่มา: 仙台市 公式Q&A (คำถามคำตอบทางการของเมืองเซ็นได) ↗ช่องทางที่ 2: รูปที่ร้านลงไว้
ระหว่างทำงาน รูปของเราจะถูกลงไว้เพื่อดึงลูกค้า ปัญหาคือ รูปยังค้างอยู่หลังจากเราลาออก แล้วจะโผล่มาในรูปแบบที่มีคนค้นเจอในอีกหลายปีต่อมา
ก่อนสมัคร: ยืนยันเป็นตัวหนังสือว่าจะลงที่ไหนและลบเมื่อไร
มีร้านที่ระบุ 「ホームページの写真公開の有無」 (จะลงรูปบนเว็บไซต์หรือไม่) ไว้ในสิ่งที่ตรวจสอบตอนรับเข้าทำงานจริงๆ แปลว่ามีร้านที่ให้เลือกได้ ตอนสมัครให้ยืนยัน 4 ข้อนี้
- ขอบเขตสื่อที่จะลงรูป (เฉพาะเว็บของร้าน หรือลงในโซเชียลมีเดียและสื่อโฆษณาด้วย)
- มีทางเลือกไม่เปิดหน้าไหม (โมเสก ถ่ายด้านหลัง ปิดตา ฯลฯ)
- หลังลาออก จะลบภายในเมื่อไร
- ติดต่อขอให้ลบได้ที่ไหน
คำสัญญาด้วยวาจาไม่มีหลักฐาน ให้ยืนยันผ่านช่องทางที่เก็บบันทึกการพูดคุยไว้ได้ เช่น อีเมลหรือข้อความ และบันทึกภาพหน้าจอไว้
ถ้ารูปยังค้างหลังลาออก: เรียกร้องตามกฎหมายได้
เมื่อผู้ประกอบการไม่มีความจำเป็นต้องใช้ข้อมูลส่วนบุคคลที่เก็บรักษาไว้ (保有個人データ) อีกต่อไป หรือเมื่อการจัดการข้อมูลนั้นอาจกระทบสิทธิหรือประโยชน์อันชอบธรรมของเจ้าของข้อมูล เจ้าของข้อมูลสามารถเรียกร้องให้ผู้ประกอบการหยุดใช้หรือลบข้อมูลได้ (กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล 個人情報保護法 มาตรา 35 วรรค 5) รูปที่ยังถูกลงไว้หลังจากออกจากร้านแล้วอาจเข้าข่ายกรณี 「利用する必要がなくなった」 (ไม่มีความจำเป็นต้องใช้อีกต่อไป) อย่างไรก็ตาม หากการหยุดใช้ทำได้ยาก เช่น ต้องใช้ค่าใช้จ่ายสูง ผู้ประกอบการอาจใช้มาตรการอื่นที่คุ้มครองสิทธิและประโยชน์ของเจ้าของข้อมูลแทนได้ (มาตราเดียวกัน วรรค 6)
แหล่งที่มา: 個人情報保護委員会 個人情報の保護に関する法律についてのガイドライン（通則編） (คณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล แนวปฏิบัติว่าด้วยกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (ฉบับหลักทั่วไป)) ↗ในทางปฏิบัติ ควรทำตามลำดับนี้
- ขอให้ร้านลบก่อน ส่วนใหญ่แค่นี้ร้านก็จัดการให้ ให้ส่งคำขอผ่านช่องทางที่บันทึกวันที่และเนื้อหาคำขอไว้ได้
- ถ้าร้านไม่ทำ ให้ขออีกครั้งโดยระบุฐานทางกฎหมาย เขียนให้ชัดว่าเป็น 「個人情報保護法35条5項に基づく利用停止・消去の請求」 (คำขอให้หยุดใช้และลบข้อมูลตามมาตรา 35 วรรค 5 ของกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล) ผู้ประกอบการจะมีหน้าที่ต้องดำเนินการ
- ถ้ายังไม่มีอะไรเกิดขึ้น ให้ขอคำปรึกษา คณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลมีช่องทางรับปรึกษา และถ้ากังวลเรื่องค่าใช้จ่าย 法テラス (Houterasu ศูนย์ช่วยเหลือทางกฎหมายแห่งญี่ปุ่น 0570-078374) ช่วยแนะนำที่ปรึกษาได้
นอกจากนี้ยังมีข้อยกเว้น คือ หากการหยุดใช้ทำได้ยาก เช่น ต้องใช้ค่าใช้จ่ายสูง ผู้ประกอบการอาจใช้มาตรการอื่นแทนได้ (มาตราเดียวกัน วรรค 6) แต่สำหรับการลบรูปที่อยู่บนเว็บไซต์ กรณีที่ข้อยกเว้นนี้จะใช้ได้มีจำกัด
รับมือกับการนำรูปไปโพสต์ต่อ
ถึงรูปจะถูกลบจากเว็บของร้านแล้ว ก็อาจถูกนำไปโพสต์ต่อในเว็บรวบรวมข้อมูลหรือโซเชียลมีเดีย ส่วนนี้ต้องจัดการกับเว็บที่โพสต์ต่อ ไม่ใช่กับร้าน ใช้แบบฟอร์มขอลบของแต่ละแพลตฟอร์ม และสำหรับผลการค้นหา ใช้ช่องทางยื่นคำขอของแต่ละเสิร์ชเอนจิน ใช้เวลา แต่มีทางทำได้
ช่องทางที่ 3: โซเชียลมีเดีย
บางครั้งร้านจะขอให้ช่วยหาลูกค้าผ่านโซเชียลมีเดีย ช่วยเรื่องรายได้ แต่ต้องแลกกับการเปิดเผยตัวตน ถ้าจะทำ ให้แยกเรื่องเหล่านี้ออกจากกัน
- แยกบัญชีออกจากกันโดยสิ้นเชิง อย่าใช้เบอร์โทร อีเมล หรือการซิงก์รายชื่อติดต่อร่วมกับบัญชีส่วนตัว การซิงก์รายชื่อจะทำให้ทั้งสองฝั่งเห็นกันผ่าน คนที่คุณอาจรู้จัก
- ปิดตำแหน่งที่ตั้ง ไม่ใช่แค่ตำแหน่งในโพสต์ ข้อมูล Exif ของรูปก็อาจมีตำแหน่งติดอยู่
- ตรวจสิ่งที่ติดอยู่ในฉากหลัง ตึกที่เห็นจากหน้าต่างบ้าน ชื่อสถานี ป้ายร้าน ไปรษณีย์ที่มีชื่อเรา ฝึกให้เป็นนิสัยว่าก่อนโพสต์ให้ดูแค่ฉากหลังหนึ่งรอบ
- ระวังลักษณะทางร่างกาย รอยสัก แผลเป็น เครื่องประดับที่เป็นเอกลักษณ์ ทำให้ระบุตัวได้แม้ไม่เห็นหน้า
- ระวังรูปแบบเวลาที่โพสต์ อาจใช้เดาย่านที่อยู่และช่วงเวลาทำงานของเราได้
บางร้านระบุในเงื่อนไขรับสมัครว่า 「SNS更新不要」 (ไม่ต้องอัปเดตโซเชียลมีเดีย) ถ้าการทำโซเชียลเป็นภาระ ให้ดูเงื่อนไขนี้ตอนเลือกร้านที่จะสมัคร
เรื่องอื่นที่ควรตรวจสอบ
ข้อบังคับการทำงานของงานหลัก
บริษัทที่จำกัดการทำงานเสริมมีไม่น้อย ถึงจะแยกใบแจ้งภาษีผู้พำนักได้ การทำผิดข้อบังคับการทำงานก็ยังเป็นการทำผิดอยู่ ให้ตรวจสอบข้อบังคับของบริษัทตัวเองก่อนตัดสินใจ
ชื่อที่ใช้ทำงานกับชื่อจริง
ชื่อที่ใช้ทำงาน (源氏名) มีไว้ไม่ให้ลูกค้ารู้ชื่อจริง ไม่ได้ทำให้เรานิรนามต่อร้าน โดยทั่วไปร้านจะตรวจบัตรประจำตัวที่มีรูปถ่ายเพื่อตรวจอายุ ร้านจึงรู้ชื่อจริงของเรา
กลับกัน ร้านที่ไม่ตรวจบัตรต่างหากที่อันตราย ร้านแบบนั้นเสี่ยงที่จะมีคนอายุต่ำกว่า 18 ปีทำงานอยู่ ถ้าถูกจับกุม ค่าตอบแทนที่ร้านค้างจ่ายเราก็อาจทวงคืนไม่ได้ การตรวจอายุอย่างเข้มงวดเป็นตัวชี้ว่าร้านดำเนินงานอย่างถูกต้อง
การจัดการสำเนาบัตรประจำตัว
ถ้าร้านจะถ่ายสำเนาบัตร ให้ถามว่าเก็บรักษาอย่างไรและจัดการอย่างไรหลังลาออก นี่ก็เป็นข้อมูลส่วนบุคคล ร้านที่ไม่ยอมตอบหรืออธิบายไม่ได้ควรหลีกเลี่ยง
คำถามที่พบบ่อย
Q.จริงไหมที่ว่างานเสริมจะถูกจับได้เพราะภาษีผู้พำนัก
ภาษีผู้พำนักถูกหักจากเงินเดือนของงานหลัก ถ้าภาษีส่วนของงานเสริมผ่านที่ทำงานหลักด้วย จำนวนเงินที่ผิดปกติอาจทำให้ถูกสังเกตได้ ถ้าเลือก 「自分で納付」 (ชำระเอง) ในแบบแสดงรายการภาษีหน้าที่สอง (第二表) ภาษีผู้พำนักของรายได้อื่นนอกจากเงินเดือนและบำนาญสาธารณะจะแยกออกได้ แต่ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2026 (令和8年度) ส่วนที่จ่ายในรูปเงินเดือนแยกด้วยวิธีนี้ไม่ได้แล้ว
Q.ลาออกจากร้านแล้วแต่รูปยังอยู่บนเว็บ ขอให้ลบได้ไหม
ตามมาตรา 35 วรรค 5 ของกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ในกรณีต่างๆ เช่น เมื่อผู้ประกอบการไม่มีความจำเป็นต้องใช้ข้อมูลส่วนบุคคลที่เก็บไว้อีกต่อไป เจ้าของข้อมูลเรียกร้องให้หยุดใช้หรือลบได้ รูปที่ยังถูกลงไว้หลังลาออกอาจเข้าข่ายนี้ ให้ขอให้ร้านลบก่อน ถ้าร้านไม่ทำ ให้เรียกร้องอีกครั้งเป็นลายลักษณ์อักษรและระบุชัดว่าเป็นการเรียกร้องตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล
Q.ถ้าใช้ชื่อในการทำงาน ชื่อจริงจะไม่มีใครรู้ใช่ไหม
โดยทั่วไปร้านจะตรวจบัตรประจำตัวที่มีรูปถ่ายเพื่อตรวจอายุ ร้านจึงรู้ชื่อจริงของเรา ชื่อที่ใช้ทำงานมีไว้ไม่ให้ลูกค้ารู้ชื่อจริง ไม่ได้ทำให้เรานิรนามต่อร้าน กลับกัน ร้านที่ไม่ตรวจบัตรต่างหากที่เสี่ยงกว่าในแง่การปฏิบัติตามกฎหมาย
Q.ปฏิเสธไม่ให้ลงรูปหน้าได้ไหม
มีร้านที่ระบุ 「ホームページの写真公開の有無」 (จะลงรูปบนเว็บไซต์หรือไม่) ไว้ในสิ่งที่ตรวจสอบตอนรับเข้าทำงาน แสดงว่าการถามความสมัครใจมีอยู่จริง ตอนสมัครให้ยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรว่าจะลงรูปที่ไหนบ้าง (เว็บของร้าน โซเชียลมีเดีย สื่อโฆษณา) และจะลบภายในเมื่อไรหลังลาออก
สรุป
การป้องกันไม่ให้ตัวตนถูกเปิดเผย ตรวจสอบเงื่อนไขตั้งแต่ตอนสมัครง่ายกว่ามาก เมื่อเทียบกับการมารีบแก้หลังเริ่มทำงาน ขอบเขตการลงรูปและกำหนดลบ ค่าตอบแทนเป็นเงินเดือนหรือสัญญาจ้างทำของ ต้องทำโซเชียลมีเดียหรือไม่ ถ้ายืนยัน 3 ข้อนี้ตอนสัมภาษณ์ ทางเลือกที่มีในภายหลังจะต่างกันมาก
ภาพรวมของสิ่งที่ควรตรวจสอบสรุปไว้ 12 ข้อใน คู่มือสำหรับคนทำงาน
เราไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายหรือภาษี บทความนี้เรียบเรียงข้อมูลที่คณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล หน่วยงานท้องถิ่น และกรมสรรพากรญี่ปุ่นเผยแพร่ไว้ สำหรับกรณีของแต่ละคน โปรดปรึกษาหน่วยงานที่เป็นแหล่งที่มา หรือทนายความหรือนักบัญชีภาษี